ΑΡΘΡΑ

Προαθλητικός έλεγχος παιδιών

Με την έναρξη της σχολικής περιόδου είναι συχνό θέμα συζήτησης για το αν και πότε πρέπει να γίνεται καρδιολογική εξέταση στα παιδιά . Συχνά ζητείται από το σχολείο είτε από τις ομάδες για συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες πολλές φορές όμως επικρατεί σύγχυση απόψεων όπως “το άκουσε ο παιδίατρος και δεν έχει κάποιο φύσημα το παιδί ” μέχρι το ψυχαναγκαστικό “ το παιδί πρέπει να το εξετάζει ο καρδιολόγος κάθε χρόνο για να συμμετέχει στη γυμναστική στο σχολείο”. Η αλήθεια όμως, όπως πάντα βρίσκεται κάπου στη μέση.

Κατά τη σχολική ηλικία, οι επίκτητες καρδιοπάθειες που ταλαιπωρούν τους ενήλικες (π.χ. αθηρωματική πλάκα, στεφανιαία νόσος κ.λπ.) είναι σπάνιες, καθώς ο οργανισμός συνήθως δεν έχει προλάβει να επηρεασθεί από κακές διατροφικές συνήθειες ,κάπνισμα κ.λπ.. Επομένως, σε αυτή την ηλικία αυτό που κυρίως μας ενδιαφέρει από πλευράς καρδιολογικού ελέγχου είναι να ανιχνεύσουμε κληρονομικές / εκ γενετής παθήσεις (όπως η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια) που δεν έχουν ακόμη εκδηλωθεί με συγκεκριμένα συμπτώματα, ή που τα συμπτώματα είναι ήπια και έχουν περάσει απαρατήρητα. . . Γι’ αυτό τον λόγο είναι σκόπιμο να γίνεται κάποιος περιοδικός έλεγχος σε καρδιολόγο για να ανιχνεύσει πρώιμα σημάδια καρδιακών νοσημάτων. Επίσης είναι πολύ σημαντικό οι γονείς να είναι ενήμεροι για τα συμπτώματα των παιδιών τα οποία θα πρέπει να τους κάνουν να ανησυχήσουν και να τους οδηγήσουν άμεσα στον καρδιολόγο . Ποια συμπτώματα θα πρέπει να ανησυχήσουν τους γονείς ώστε να επισκεφτούν καρδιολόγο ?

Συγκοπτικό επεισόδιο, 20% των παιδιών θα έχει ένα τέτοιο επεισόδιο πριν από την ηλικία των 15 ετών. Παρά την υψηλή συχνότητα της, η λιποθυμία δημιουργεί ιδιαίτερη ανησυχία τόσο στα παιδιά, όσο και στους γονείς κυρίως λόγω του φόβου του αιφνίδιου θανάτου. Μπορεί να οφείλεται από την αθώα κοινή λιποθυμία (πχ λόγω φόβου , αφυδάτωσης) μέχρι σε επικίνδυνες ταχυκαρδίες όπου η καρδιά του παιδιού χτυπάει με τεράστια συχνότητα (>200 παλμούς) και το αίμα δεν αρκεί στον εγκέφαλο οδηγώντας στην συγκοπή .

Εύκολη κόπωση που μπορεί να εμφανιστεί στη γυμναστική είναι κάτι που αν επιμείνει θα πρέπει να διερευνηθεί . Πολλές φορές μπορεί να οφείλεται στην κακή φυσική κατάσταση του παιδιού αλλά μπορεί να υποκρύπτεται προβλήμα είτε στους πνεύμονες (πχ άσθμα) είτε στην καρδιά (βαλβιδικές ανεπάρκειες ή στενώσεις, μεσοκολπικές η μεσοκοιλιακές επικοινωνίες).

Πολλές φορές το παιδί μπορεί να αναφέρει συμπτώματα που δε δικαιολογούνται όπως ταχυκαρδία ενώ κάθεται ήρεμο ή πόνο στο στήθος χωρίς να έχει χτυπήσει, οπότε είναι σκόπιμο να γίνεται καρδιολογική διερεύνηση.

Εύκολα γίνεται λοιπόν αντιληπτό ότι η πρόοδος της ιατρικής μας έχει δώσει αρκετά διαγνωστικά εργαλεία για να ανιχνεύουμε σε μεγάλο ποσοστό και να προλαμβάνουμε καρδιακά νοσήματα που εμφανίζονται στην παιδική ηλικία, ευτυχώς σπάνια, αλλά με καταστροφικές επιπτώσεις αν δε διαγνωστούν. Για το λόγο αυτό είναι απόλυτα δικαιολογημένη η σωστή καρδιολογική παρακολούθηση των παιδιών.

Παιδική χοληστερίνη –ένας πολύ συχνός αλλά σιωπηρός εχθρός .

Η αυξημένη χοληστερίνη αποτελεί ένα από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής χαρακτηρίζεται από ανθυγιεινή διατροφή και μειωμένη άσκηση, παράγοντες που έχουν οδηγήσει στην αλματώδη αύξηση της συχνότητας της παχυσαρκίας στα παιδιά. Επακόλουθο είναι η συνεχής αύξηση των παιδιών με αυξημένα τα επίπεδα της χοληστερόλης. Η αθηρωματική νόσος (πρόκειται για βλάβη στα τοιχώματα των αγγείων) αποτελεί την κύρια αιτία εμφράγματος. Αρχίζει από την παιδική ηλικία και ο ρυθμός που εξελίσσονται οι βλάβες στα αγγεία σχετίζεται άμεσα με τις τιμές της χοληστερόλης.

Είναι επομένως επιτακτική η ανάγκη του εντοπισμού των παιδιών με αυξημένη χοληστερίνη κατά την περίοδο που δεν έχουν συμπτώματα για την πρόληψη της πρώιμης καρδιαγγειακής νόσου στην ενήλικο ζωή.

Η χοληστερίνη υπάρχει σε κάθε κύτταρο του οργανισμού και είναι απαραίτητη για φυσιολογικές διαδικασίες μέσα στον οργανισμό, όπως η πέψη του φαγητού, η παραγωγή ορμονών και βιταμίνης D. Χρειάζονται μόλις 30mg/dl κακής χοληστερίνης (LDL) για να λειτουργήσουν σωστά όλα τα συστήματα και τα κύτταρα του οργανισμού. Εξακολουθεί όμως να παραμένει το ερώτημα πόσο πρέπει να είναι η ανώτερη φυσιολογική τιμή χοληστερίνης στα παιδιά που να μη τους δημιουργεί βλάβες στις αρτηρίες τους.

Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, ένα στα τέσσερα Ελληνόπουλα προσχολικής ηλικίας έχει παθολογικές τιμές και αντιμετωπίζει τον κίνδυνο για μεγαλύτερα προβλήματα υγείας στην ενήλικη ζωή του.

Δε δίνει συμπτώματα στην παιδική ηλικία, προκαλεί όμως βλάβες στα αγγεία που εκδηλώνονται έπειτα από αρκετά χρόνια.

Σύμφωνα με τις τελευταίες διεθνείς οδηγίες πρέπει να ελέγχονται:

– Όλα τα παιδιά 9-11 ετών ανεξαρτήτως παραγόντων κινδύνου.

– Ακολούθως σε ηλικία 18-21 ετών.

– Παιδιά άνω των 2 ετών με παράγοντες κινδύνου, όπως γονείς με υψηλά επίπεδα χοληστερόλης (>240 mg/dl), οικογενειακό ιστορικό πρώιμης εκδήλωσης καρδιαγγειακής νόσου (σε ηλικία <65 ετών για τις γυναίκες, <55 ετών για τους άνδρες), , παιδιά με υπέρταση, παχυσαρκία, σακχαρώδη διαβήτη, νεφρική νόσο, υποθυρεοειδισμό,

Δεν πρέπει να γίνεται έλεγχος για υπερχοληστερολαιμία σε παιδιά κάτω των δύο ετών αφενός γιατί τα επίπεδα της χοληστερόλης στην ηλικία αυτή δεν αντανακλούν τα μετέπειτα επίπεδα και αφετέρου δεν επιτρέπονται διαιτητικές παρεμβάσεις στην ηλικία αυτή λόγω των αυξημένων αναγκών των παιδιών.

Οι τιμές της χοληστερόλης στο αίμα των παιδιών και εφήβων 2-18 ετών ταξινομούνται σε αποδεκτές, οριακές και υψηλές τιμές.

• Αποδεκτές τιμές:

Ολική χοληστερόλη (TC) : <170 mg/d, LDL-C <110 mg/dL, HDL-C >45 mg/dL

• Οριακές τιμές:

TC: 170 to 199 mg/dL, LDL-C: 110 to 129 mg/dL, HDL-C: 40 to 45 mg/ dL

• Υψηλές τιμές:

TC >200 mg/dL, LDL-C >130 mg/dL, HDL-C <40 mg/dL

Το βασικό όπλο στην αντιμετώπιση είναι η σωστή διατροφή με την καθημερινή άσκηση . Εάν τα παιδιά μάθουν από μικρή ηλικία να έχουν μια συμπεριφορά «υγιεινή για την καρδιά» θα ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο και στην ενήλικο ζωή. Είναι σημαντικό να μην χρησιμοποιούμε το φαγητό ως «ανταμοιβή των παιδιών» . Η οικογένεια αποτελεί οδηγό πυξίδα για ένα υγιεινό τρόπο ζωής αφού τα παιδιά μιμούνται τους γονείς τους.

Αποφεύγουμε τα έτοιμα επεξεργασμένα τρόφιμα. Περιορίζουμε τους έτοιμους χυμούς και τα αναψυκτικά και ετοιμάζουμε από το σπίτι υγιεινά σνακ για τα παιδιά στο σχολείο. Το ελαιόλαδο, μαζί με τα όσπρια και τα ψάρια, αποτελούν το οπλοστάσιο της μεσογειακής διατροφής που από όλους αναγνωρίζεται ως κορυφαία υγιεινή διατροφή

Σπάνια απαιτείται φαρμακευτική αγωγή. Χορηγείται σε παιδιά άνω των 8 ετών και με αυστηρές προϋποθέσεις. Συνήθως αφορά σε παιδιά με κληρονομικές δυσλιπιδαιμίες και πολύ υψηλά επίπεδα χοληστερόλης και LDL (>190 mg/dl).

Εσύ έκανες το εμβόλιο;

Εγώ να κάνω το εμβόλιο;

Αυτή είναι η πιο συχνή ερώτηση που δέχομαι. Είναι απόλυτα κατανοητή η ανασφάλεια του κόσμου απέναντι σε κάτι νέο που τόσο έχει συζητηθεί. Η αλήθεια είναι ότι πλέον κατέχουμε πολύ μεγάλη εμπειρία από τους εκατοντάδες εκατομμύρια εμβολιασμούς σε όλο τον κόσμο και τόσο οι ανεπιθύμητες ενέργειες όσο και η αποτελεσματικότητα έχουν ερευνηθεί σε πολύ μεγάλο επίπεδο. Είναι σημαντικό να εμβολιαστούμε όλοι, είτε ανήκουμε σε ευάλωτο πληθυσμό είτε όχι καθώς μόνο έτσι μπορούμε να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας αλλά και τα ατόμα που αγαπάμε και να επιστρέψουμε στη ζωή προ πανδημίας που σε  όλους τόσο έχει λείψει.

Ποιό εμβόλιο να κάνω;

Όλα τα διαθέσιμα εμβόλια είναι αποδεδειγμένα, εξαιρετικά αποτελεσματικά με τις διαφορές τους στις ανεπιθύμητες ενέργειες να είναι στατιστικά ασήμαντες. Εξαίρεση αποτελεί το εμβόλιο της AstraZeneca με την πρόσφατη προσαρμογή στα άτομα άνω των 60 ετών.

Το εμβόλιο κάνει θρομβώσεις ;

Είναι αλήθεια ότι έχουν καταγραφεί περιστατικά θρομβώσεων σε διάφορες μορφές εξαιτίας του εμβολίου. Τα περιστατικά αυτά είναι εξαιρετικά σπάνια και έχουν «διαφημιστεί» ίσως λίγο παραπάνω. Η ίδια η νόσος μπορεί να κάνει θρομβώσεις σε ποσοστό 18-20%. Το εμβόλιο μπορεί να κάνει θρομβώσεις σε ποσοστό 0,002%. Εύκολα λοιπόν καταλαβαίνει κάποιος ότι η προστασία που παρέχει από τη νόσο το εμβόλιο προστατεύει πολύ περισσότερο από ότι προκαλεί μια θρόμβωση.

Είναι λογική η χρήση αντιθρομβωτικών φαρμάκων πριν τον εμβολιασμό;

Η χορήγηση αντιθρομβωτικών φαρμάκων, ακόμη και των πιο απλών όπως η ασπιρίνη, συνδέεται με κίνδυνο σοβαρών αιμορραγιών, ο οποίος είναι της τάξεως του 1%. Αν λοιπόν ξεκινούσαμε να χορηγούμε σε όλους τους ανθρώπους που εμβολιάζονται  αντιθρομβωτική αγωγή θα υπήρχε κίνδυνος εμφάνισης πολύ περισσότερων αιμορραγιών σε σύγκριση με το 1 στα 1.000.000 άτομα που κινδυνεύει, σύμφωνα με μελέτες.

Το εμβόλιο προκαλεί περικαρδίτιδα ή μυοκαρδίτιδα;

Η περικαρδίτιδα είναι η φλεγμονή του εξωτερικού τοιχώματος της καρδιάς και η μυοκαρδίτιδα  είναι η φλεγμονή του ίδιου του μυός της καρδίας. Η πιθανότητα μυοκαρδίτιδας ή περικαρδίτιδας μετά τον εμβολιασμό (αν όντως υπάρχει συσχέτιση) είναι πολύ σπάνια 10 με 24.7 περιπτώσεις ανά ένα εκατομμύριο δόσεων. Τόσο η ίδια η νόσος Covid 19 όσο και πολύ άλλοι ιοί είναι πολύ πιο πιθανό να προκαλέσουν αυτές τις οντότητες.

Είμαι καρδιοπαθής, πόσο σημαντικό είναι να κάνωτο εμβόλιο;

 Οι ασθενείς με καρδιαγγειακα προβλήματα και Covid 19 ανήκουν σε ομάδα πολύ υψηλού κινδύνου  επειδή η λοίμωξη επηρεάζει την καρδιακή λειτουργία μέσω πολλών μηχανισμών, συμπεριλαμβανομένης της άμεσης φλεγμονής. Έτσι είναι επιτακτική ανάγκη όλοι οι ασθενείς να προστατεύονται μέσω του εμβολίου.

Υπάρχουν γνωστές αλληλεπιδράσεις του εμβολίου με καρδιαγγειακά φάρμακα;

Δεν εχουν αναφερθεί αλληλεπιδράσεις μεταξύ του εμβολίου και των καρδιαγγειακών φαρμάκων. Είναι σημαντικό τα καρδιακά φάρμακα να μην παραλείπονται πριν ή μετά το εμβόλιο καθώς υπάρχει κίνδυνος να απορυθμιστεί η υποκείμενη καρδιοπάθεια.

 Είναι απόλυτα κατανοητός ο ενδοιασμός και η σύγχυση όσο αναφορά τον εμβολιασμό καθώς προκύπτουν βιοηθικά ζητήματα από τον μαζικό εμβολιασμό υγιούς πληθυσμού με ένα εμβόλιο με σπάνιες αλλά υπαρκτές παρενέργειες. Όπως σε κάθε φάρμακο στην ιατρική υπάρχουν οφέλη αλλά και ανεπιθύμητες δράσεις. Όλοι θα προτιμούσαμε να μην υπήρχε ο κορονοϊός αλλά δυστυχώς είναι μια πραγματικότητα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε. Είναι τόσο ιδιαίτερη όσο και πρωτόγνωρη αυτή η πανδημία που επηρεάζει την παγκόσμια κοινωνικοοικονομική κατάσταση και κυρίως την ανθρώπινη σωματική και ψυχική υγεία και το εμβόλιο αποτελεί το σημαντικότερο όπλο σε αυτή τη μάχη. Με σεβασμό στην ελεύθερη βούληση, είναι στην κρίση του καθενός η επιλογή του εμβολιασμού.

Νερό: Η αξία της ενυδάτωσης

Το νερό αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ύπαρξη της ζωής. Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από νερό σε ποσοστό έως και 75%. Η αξία του είναι ανεκτίμητη, καθώς τα πάντα στο σώμα μας εξαρτώνται από τη σωστή ενυδάτωση, από την λειτουργία των οργάνων μέχρι την ισορροπία των ορμονών.Ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες που οι ανάγκες σε υγρά είναι αυξημένες η καλή ενυδάτωση αποτελεί βασική ανάγκη η οποία πολλές φορές είναι δύσκολο να ικανοποιηθεί. Με την έκθεση στις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού, ο οργανισμός αποβάλλει περισσότερο νερό μέσω του ιδρώτα, των πνευμόνων και των ούρων ως αποτέλεσμα να χρειάζεται υψηλότερη αναπλήρωση των υγρών. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων είμαστε αφυδατωμένοι το καλοκαίρι χωρίς να το γνωρίζουμε. Είναι συχνό να θυμόμαστε να πιούμε νερό όταν διψάσουμε, αλλά το αίσθημα της δίψας δεν αποτελεί απλώς ένα αίσθημα αλλά είναι η πρώτη ένδειξη ήπιας αφυδάτωσης. Συχνή είναι επίσης η εμφάνιση ταχυκαρδίας αλλά και υπότασης τόσο σε υγιείς όσο και σε άτομα με υποκείμενες καρδιοπάθειες. Η ήπια αφυδάτωση μπορεί να επηρεάσει τη διάθεση, τις γνωστικές λειτουργίες, να μεταβάλει τη διάθεση του ατόμου, την ενεργητικότητα και την ικανότητά του να σκέφτεται καθαρά. Η αφυδάτωση αποτελεί ένα από τα πιο συχνά αίτια πονοκεφάλου, μπορεί να προκαλέσει ημικρανία ακόμη και παραλήρημα. Ένα σημείο αφυδάτωσης αποτελούν τα σκουρόχρωμα ούρα. Τέλος, η χρόνια αφυδάτωση επιταχύνει την γήρανση του δέρματος και μας κάνει να γέρναμε πολύ πιο γρήγορα από το φυσιολογικό.Η απαραίτητη ποσότητα νερού για σωστή ενυδάτωση εξαρτάται από το φύλο, το επίπεδο δραστηριότητας κάθε ατόμου, καθώς και από την εξωτερική θερμοκρασία. Οι γυναίκες χρειάζονται κατ’ ελάχιστο 2 λίτρα νερού ημερησίως, ενώ οι άνδρες χρειάζονται κατ’ ελάχιστο 2,5 λίτρα. Σε συνθήκες καύσωνα και εργασίας σε εξωτερικό χώρο ή άθληση η ποσότητα μπορεί να ξεπεράσει και τα 4 λίτρα ημερησίως. Πολύ σημαντικό είναι η έναρξη της ημέρας με ένα ποτήρι νερό καθώς κατά την διάρκεια της νύχτας δεν ενυδατωνόμαστε και συνήθως ξυπνάμε αφυδατωμένοι. Πολλοί άνθρωποι συνηθίζουν να συνοδεύουν τα γεύματα με ένα ποτήρι νερό, ενώ στην πραγματικότητα είναι η πιο ακατάλληλη στιγμή γιατί η κατανάλωση υγρών αραιώνει τα οξέα της πέψης και παρατείνει την διάρκεια της. Το ιδανικό αποτελεί η κατανάλωση νερού μεταξύ των γευμάτων. Εκτός από το νερό, το 20 % της ενυδάτωσης του οργανισμού γίνεται με τις τροφές. Υψηλή περιεκτικότητα σε νερό συναντάται στο αγγούρι, στα κολοκυθάκια, στις μελιτζάνες ,στο καρπούζι και στον ανανά. Ο κανόνας είναι η καθημερινή κατανάλωση φρούτων και λαχανικών.Τόσο η καφεΐνη όσο και το αλκοόλ είναι διουρητικά, πράγμα που σημαίνει πως προκαλούν αφυδάτωση. Εξαίρεση αποτελούν τα παγωμένα ροφήματα καφέ όπου η προσθήκη νερού και πάγου αντίρροπεί την διούρηση.Εν κατακλείδι, ιδιαίτερό βάρος πρέπει να δοθεί σε τρεις ειδικές ομάδες πληθυσμού, τους ηλικιωμένους, εγκυμονούσες και θηλάζουσες γυναίκες καθώς και τα παιδιά καθώς η ισορροπία των υγρών είναι πολύ πιο ευμετάβλητη και η αφυδάτωση εμφανίζεται πολύ πιο απότομα.

Θεόδωρος Ν. Φαλιάγκας MD, EACVIc

Ειδικός Καρδιολόγος